in ,

Son Mohikan Romanının Filmi ve Çizgi Dizisi Arasındaki Metinlerarası İlişkiler – Kadir DAN

Son Mohikan Romanının Filmi ve Çizgi Dizisi Arasındaki Metinlerarası İlişkiler

Günümüzde metin kavramının genişlemeye uğradığını söylemek mümkündür. Sonuçta metin, hangi türde olursa olsun bir sürecin ürünüdür ve bu süreçte etkileşimde olduğu her şeyden yararlanabilir. Sanatsal değeri olsa da olmasa da her metin bir etkileşimin sonucudur ve bu onun bağımsız bir yapıda olamayacağını gösterir. Kendinden önceki metinlerle ilişki içinde olan metnin bunu kendinden sonra oluşacak metinlerde de sürdürecek olması, metinlerarası ilişkilerin tespitinin bir metni anlamada önemli bir işleve sahip olduğunu söylemek mümkündür.  Metinlerarasılık, bir metnin başka bir metinlerle olan paylaşımıdır. Çünkü bir metin, değerini ve anlamını başka metinlerle olan etkileşiminden kazanır. Bir eserde metinlerarasılığın varlığı, dar bir hacim içinde derin anlam katmanları ve zengin açılımlar sunar. Bu, aynı zamanda yeni bir metne geçmiş birikimlerin devredilmesi imkânını sağlar. Metinlerarasılık yazılı eserlerle sınırlı olmayan, metin olarak değerlendirilebilecek görsel ve işitsel diğer yapıtları da inceleyen bir yöntemdir. Dolayısıyla farklı sanat ve edebiyat alanlarında üretilmiş pek çok kültürel ürün arasında bağlantılar kurabilmektedir. Bu bağlamda betimsel bir araştırma incelemesi yaparak James Fenimore Cooper’ın The Last Of The Mohicans (Son Mohikan) adlı kitabı temel alınarak aynı adlı film ve çizgi dizinin metinlerarasılık dönüşümlerine (ekleme, silme, değiştirme) göre karşılaştırılmıştır. Verilerin çözümlenmesi aşamasında içerik çözümlemesi yöntemi kullanılmış, benzerlik ve farklılıklar kategori analizi yöntemi kullanılarak saptanmıştır. Ana metinden elde edilen bulgular film ve çizgi dizideki bölümlerle karşılaştırılıp dönüşümler tespit edilmiştir ve araştırmada tarama modeli kullanılmıştır.

Roman, James Fenimore Cooper tarafından yazılmış kahramanlık konulu bir romandır. İlk kez Haziran 1826’da basılmıştır. Leatherstocking Hikâyeleri dizisinin bir parçasıdır. Roman, zamanının en çok okunan romanları arasına girmiş ve Fenimore Cooper’ı sevilen Amerikan yazarları arasına sokmuştur. Zaman içerisinde içeriği ve yazım biçimi tartışmalara konu olsa da Amerikan Edebiyatı öğretiminde kullanılan kitaplardan biridir. Film, 1992 ABD yapımı filmdir. 1757’deki Fransız-Yerli Savaşı’nı konu alır. Yönetmenliğini Michael Mann’ın yaptığı filmin senaryosu James Fenimore Cooper‘ın aynı adlı romanından ve George B. Seitz‘ın 1936 yapımı filminden uyarlanmıştır. Çizgi dizi, James Fenimore Cooper’ın aynı adlı romanından uyarlanıp İtalya’nın Mondo TV stüdyolarında yapılmıştır ve her biri 30 dakikalık 26 bölümden oluşmaktadır.

James Fenimore Cooper’ın The Last The Of Mohicans (Son Mohikan) adlı romanını temel kaynak alarak diğer iki versiyonun (çizgi dizi ve film versiyonlarının) karşılaştırmalı olarak incelendiği çalışmada söz konusu versiyonlar arasında ekleme, silme ve değiştirmelerden oluşan dönüşümler saptanmıştır. Bu dönüşümleri tablolarda göreceksiniz fakat çalışmada 14 tane temel bulgu elde ediliyor burada iki tanesini vereceğiz. Bulgular şu şekildedir:

Film ve Çizgi Dizideki Bulguların Dönüşüm Tablosu

  DeğiştirmeEklemeSilme
YerFilm100
Çizgi Dizi101
KarakterFilm111
Çizgi Dizi220
AşkFilm110
Çizgi Dizi240
OlayFilm302
Çizgi Dizi111
ÖlümFilm430
Çizgi Dizi412

1. Bulgu: Tatlı su maşrapasını verirken ya da karasakız ağacından oyulmuş tabaktaki geyik etini ikram ederken Alice’e de son derece kibar davransa da kız kardeşlerden diğerine hizmet ederken, gözlerini Cora’nın güzel yüzünden alamadığı çok kısa anlar oluyordu (Cooper,2007, s.78).

Romanda yazar, Uncas’ın Cora’ya ilgisinden bu şekilde bahsederken, bu olay ikili arasında bir aşka dönüşmemektedir. Bundan ziyade romanda bu anlatı ilgiden ileriye gitmemektedir. Film de bu aşk serüveni tamamen bir değişime uğramıştır ve Uncas’ın ilgisi romandan farklı olarak Alice’e yönlendirilmiştir. Bunun yanı sıra romanda hiçbir yerde herhangi birine olan aşkından bahsedilmeyen Avcı (Şahingöz), Cora’ya âşık oluşuyla ve bu ikilinin aşkından bahsedilerek eklemeler yapılmıştır. Aynı zamanda romanda Binbaşı Duncan’ın Alice olan aşkında da değiştirme yapılmış Cora olmuştur. Çizgi dizide ise değiştirme ve eklemeler yapılarak Cora ile Uncas’ın, Alice ile Avcı’nın (Hawkeye), Beyazgeyik ile Duncan’ın aşkı anlatılmaktadır. Beyazgeyik karakteri romanda hiçbir yerde geçmemektedir ve bu da çizgi dizide büyük bir eklemedir.  

2. Bulgu: Modern dünyayla bağlantılarını oluşturan avcıdan sorup öğrendikleri kadarıyla “Kırbaş” güya askeri kariyerindeki talihsizlikler yüzünden fazla yaşamamış, hayatta kalan kızı ise “Açıkel” tarafından gözyaşlarının yerini neşeli tabiatına daha uygun gülümsemelere bıraktığı beyaz yerleşimlerin içlerine götürülmüştü (Cooper,2007, s.469).

Hayatta kalan diğer roman karakterlerinin bundan sonra ki yaşamlarına kitapta kısaca değinilmektedir. Filmde yapılan değiştirme ile “Kırbaş” (Alpay Munro) William Henry Katliamında Magua tarafından kalbi sökülerek öldürülmektedir. Duncan ise Huronlarla anlaşarak Cora’nın yerine kendisinin ölümünü istemiştir. Alice yukarıda da bahsettiğimiz gibi kendisini uçurumdan atmaktadır. Avcı (Şahingöz) ve Cora ise birbirlerine kavuşmaktadırlar. Çizgi dizide yapılan değiştirmeler daha farklı olup Albay Munro kızı Cora’yı kurtarmaya çalışırken ölür ve cenazeleri Chingachgook ile birlikte yapılır. Alice, Avcı (Şahingöz) ile Cora, Uncas ile evlenir. Duncan ise Beyazgeyik ile evlenir.

 İncelenen versiyonlar arasında metinlerarasılık dönüşümlerinden en çok değiştirme (%52,94) saptanmıştır. Sonra ekleme (%26,47) ve silme (%20,58) dönüşümleri gelmektedir. Silme dönüşümüne en fazla film versiyonunda rastlanmaktadır. Ekleme dönüşümü ise çoğunlukla çizgi dizi versiyonunda karşımıza çıkmaktadır.

Dönüşümler Tablosu

 DeğiştirmeEklemeSilme
Film1053
Çizgi Dizi1084
Toplam20137

Yazılı bir metin, televizyon ve sinema dünyasına uyarlandığında diğer yazılı eserlerde olduğu gibi aynı yazılı kaynaktan üretilen iki farklı görsel ve işitsel medya ürününde hiç azımsanmayacak düzeyde metinlerarasılık dönüşümlerinin varlığı saptanmıştır. Ana kaynak olarak alınan Son Mohikan kitabı (yazılı kaynak), film ve çizgi diziye uyarlandığında toplam da 40 adet dönüşüm (ekleme, silme, değiştirme) bulunmuştur. Değiştirme dönüşümlerinin çokluğu yazılı metnin görsel ve işitsel medya ürününe dönüştürülmesinden kaynaklanmaktadır. Film versiyonunda silme dönüşümünün fazla olması filmin süre sınırı, izleyici kitle, dikkat çekicilik ve gişe hasılatı gibi kriterlere bağlanabilir. Çizgi dizide ekleme dönüşümleri ise korku ve şiddet, olumlu etki ve çocuğa uygunluk açısından düzenlenmesi nedeniyle olağandır. Sonuçta yazılı bir metin medya ürününe uyarlandığında televizyon ve sinema mecrasının kendi bünyesindeki kavramları ve belirleyici kriterlerinden dolayı metinlerarasılık dönüşümlerinin fazlaca karşımıza çıkması tabi ve doğaldır.  

KAYNAKÇA

AKTULUM, Kubilay (2007). Metinlerarası İlişkiler, Öteki Yayınevi. Ankara

AKTULUM, Kubilay (2011). Metinlerarasılık Göstergelerarasılık, Kanguru Yayınları. Ankara

COOPER, James Fenimore (2007). Son Mohikan, Abis Yayınları. Ankara

ÇOŞKUN ÖGEYİK, Muhlise (2008). Metinlerarasılık ve Yazın Eğitimi, Anı Yayınevi. Ankara

GÜNAY, Doğan (2007). Metin Bilgisi, Multilingual. İstanbul

ŞAHİN, Nurullah (2014). Fazıl Ahmet Bahadır’ın Tarih Türkçe Konuşur Adlı Şiirinin Metinlerarasılık Bağlamında İncelenmesi, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi. Say. 3/3, S. 185-195.   

Abdulkadir KOÇ

Yazar Abdulkadir KOÇ

Abdulkadir KOÇ, 4 Nisan 1997 Sivas Merkez’de doğdu. İlkokul, ortaokul ve liseyi Sivas’ta bitirdi. 2019 yılında Düzce Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Öğretmenliği bölümünden mezun oldu. Halen İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi bölümünde öğrencidir. Kadir Dan adını kullanarak şiir, öykü ve deneme yazıları yazmaya devam ediyor.Leonardo’ya Mektuplar adıyla bir şiir kitabı var. Keşmekeş ve Divitkalem gibi çeşitli dergilerinde şiir, makale ve öykülerim yayımlandı.

Bir cevap yazın

Avatar

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

MAHARET

EVLİLİK DENİZİ